Þegar yfirstjórnin vissi ekkert er barnaverndarkerfið í fokki
Mynd: Skjáskot úr Karstljósi 18. Febrúar
Í Kastljósi segir fyrrverandi forstjóri Barnaverndarstofu að hann hafi fyrst heyrt af Bakkakoti í umfjöllun Kveiks. Það er ekki varnarlína. Það er lýsing á kerfi sem hafði ekki yfirsýn yfir börn.
Í Kastljósi frá 18. febrúar 2026 er Bragi Guðbrandsson kynntur sem gestur vegna Bakkakots, og í lýsingu þáttarins kemur fram að hann segist fyrst hafa heyrt af tilvist heimilisins í umfjöllun Kveiks fyrir hálfum mánuði. Þetta er setning sem á að láta allt skrölta í stað. Hún gerir hið gagnstæða. Hún kveikir í spurningunni sem enginn með sjálfsvirðingu ætti að þurfa að spyrja: Hvernig getur yfirstjórn barnaverndar staðið í sviðsljósi og sagt að hún hafi ekki einu sinni vitað af staðnum.
Þetta er ekki afsökun. Þetta er ákæra
Kveikur fjallaði um málið og þar lýstu menn því að þeir hefðu orðið fyrir alvarlegu ofbeldi á Bakkakoti, meðal annars vinnuþrælkun ásamt andlegu, líkamlegu og kynferðislegu ofbeldi. Í kjölfarið situr fyrrverandi yfirmaður í Kastljósi og meginlínan er sú að hann hafi fyrst heyrt af tilvist heimilisins í sjónvarpi.
Það er engin leið að selja þetta sem mistök í samskiptum. Ef þetta er satt, þá var yfirsýn ekki til. Ef yfirsýn var ekki til, þá var eftirlit ekki til. Og ef eftirlit var ekki til, þá var þetta ekki kerfi. Þetta var gisk, vani og vanmáttur í jakkafötum.
Barnaverndarstofa var ekki bara skrifstofa
Þegar Rótin og Strax í Dag krefst þess að allur starfstími Barnaverndarstofu frá 1995 til 2021 verði gerður upp, er það ekki tilfinningaleg yfirlýsing. Það er krafa um að bókhaldið verði opnað. Þarna er verið að tala um að börn hafi verið vistuð á Bakkakoti á árunum 1975 til 2002 og að kerfin sem áttu að tryggja öryggi þeirra hafi brugðist ítrekað.
Þegar maður sem stýrði stofnuninni í áratugi kemur fram og segist hafa heyrt af heimilinu í fréttaskýringaþætti, þá erum við ekki að ræða persónulegt minni. Við erum að ræða stjórnun og ábyrgð.
Kerfisbrestur sem hefur lengi verið að hringja
Vísir greinir frá því að yfir þrjátíu manns sem dvöldu á Bakkakoti hafi leitað til lögmanns og að síminn stoppi ekki. Þetta er ekki ein frásögn. Þetta er straumur. Og hann leiðir beint að sömu spurningu, aftur og aftur: Hvar voru skráningar, eftirlit, úttektir, viðbrögð.
Ríkisstjórnin hefur nú sagt að gripið verði strax til fjögurra aðgerða, þar á meðal að rannsaka stöðu vistbarna á Bakkakoti og bjóða sálfræði og áfallaaðstoð, auk úttektar á stöðu fósturbarna og skoðunar á sanngirnisbótakerfinu. Gott. En þetta má ekki verða næsta kafli í sömu bók þar sem allt endar í vinnuhóp, minnisblaði og þögn.
Það sem vantar er einfalt og óþægilegt
Það sem vantar er ekki enn eitt orð. Það sem vantar er ábyrgð sem kostar eitthvað. Alveg eins og við eigum að kenna börnum okkar, og í sumum tilfellum er vera drengja á bakkakoti afleiðing gjörða. Það sama á að gilda fyrir þau sem bruguðst og bera á ábyrgð, það þurfa vera afleiðingar ekki bara orð sem þetta fólk skilur ekki, það þarf að sýna að þau sem nú stjórna ætla að taka hart á svona málum framveigis, og að það verði alvarlegar afleiðingar vegna þessa máls.
Það þarf að liggja fyrir, opinberlega, hver vissi hvað og hvenær. Hvaða tilkynningar bárust. Hvaða úttektir voru gerðar eða ekki gerðar. Hver skrifaði undir. Hver bar ábyrgð. Hver tekur hana núna.
Og svo kemur síðasta, leiðinlegasta atriðið, það sem kerfi hata mest: Afleiðingar.
Hver er yfirstjórn í dag
Barnaverndarstofa var lögð niður í lok árs 2021 og verkefni færð yfir til Barna og fjölskyldustofu. Forstjóri Barna og fjölskyldustofu er Ólöf Ásta Farestveit samkvæmt opinberum upplýsingum. Stofnunin heyrir undir mennta og barnamálaráðherra, sem er Inga Sæland.
Það þýðir ekki að núverandi fólk beri sjálfkrafa sök á fortíðinni. En það þýðir að ábyrgðin á uppgjöri, viðbrögðum og gagnsæi er í nútíðinni. Hún er ekki í loftinu. Hún er á borðum, í embættum, í undirritunum.
Endilega deilið. Ekki bara til að deila reiði, heldur til að sýna að þetta mál má ekki hverfa í næsta fréttahring. Þau sem rannsaka málið og eiga að draga fólk til ábyrgðar þurfa að finna að almenningur er að horfa. Hátt. Stöðugt. Og með kröfu um raunveruleg viðbrögð sem sjást, ekki bara orð.
Við stöndum með strákunum á Bakkakoti, en þetta snýst líka um öll börn sem kerfið á að vernda. Þetta er okkar samfélag. Þetta er okkar ábyrgð.
Heimildir - sem m.a. er hægt að deila!
1. RÚV. Fyrrverandi forstjóri Barnaverndarstofu um Bakkakot: „Ég vissi ekki um tilvist þessa heimilis“. 18. febrúar 2026.
2. RÚV. Börnin í Bakkakoti: Bless, bless barnaæska. 3. febrúar 2026.
3. RÚV. „Þetta snýst ekki um þessa konu. Þetta er miklu stærra.“ 17. febrúar 2026.
4. Vísir. Hversu oft þarf að kveikja í. 18. febrúar 2026.
https://www.visir.is/g/20262845431d/hversu%2Doft%2Dtharf%2Dad%2Dkveikja%2Di%2D
5. Vísir. Brennum kerfið til grunna. 18. febrúar 2026.
https://www.visir.is/g/20262844871d/brennum%2Dkerfid%2Dtil%2Dgrunna
6. Vísir. „Síminn stoppar ekki“. 18. febrúar 2026.
https://www.visir.is/g/20262839982d/%2Dsiminn%2Dstoppar%2Dekki%2D
7. Vísir. Bakkakot rannsakað og mönnunum boðin áfallaaðstoð. 6. febrúar 2026.
https://www.visir.is/g/20262839571d
8. Vísir. Grein um Bakkakot. 8. febrúar 2026.
