**Samsett mynd af skjáskoti úr Kastljós og mynd Unnars með pistli sem birtist á visir.is**

Unnar Þór Sæmundsson birti í dag grein á Vísi þar sem hann ræðst að varnarlínunni sem hefur fylgt Bakkakotsmálinu. Hann taggaði Braga Guðbrandsson og fékk svör. Síðan hófst opið samtal á Facebook sem sýnir það sem oft vantar í opinber viðtöl: beinar spurningar, beinar varnir, og svo kjarni sem enginn kemst undan.

Greinin sem setur sprengjuna í miðjuna

Í „Ég vissi ekki“ setur Unnar Þór einfalt viðmið. Ef maður sem var í yfirstjórn barnaverndar í áratugi segir að hann hafi ekki vitað af Bakkakoti fyrr en málið kom upp í Kveik, þá er það ekki smáatriði. Það er kerfismerki. Hann heldur því fram að vandinn sé ekki að kerfið hafi brugðist einu sinni, heldur að það hafi virkað eins og það var byggt.

Varnirnar: lög, skipting valds, kvörtunarleiðir

Bragi Guðbrandsson svarar á Facebook og fer í þrjár meginstoðir.

Fyrst fer hann í lagasögu og breytingar sem hann segir að hafi verið gerðar á hans tíma, meðal annars um hæfnismat og fræðslu fósturforeldra.

Síðan leggur hann mesta áherslu á valddreifingu. Hann segir barnaverndarkerfið tvískipt, barnaverndarnefndir sveitarfélaga séu sjálfstæðar stjórnsýslueiningar og Barnaverndarstofa hafi ekki haft boðvald yfir þeim.

Að lokum segir hann að til þess að Barnaverndarstofa gæti gripið inn í hafi þurft kvörtun eða ábendingu og að honum hafi aldrei borist upplýsingar um Bakkakot. Hann fullyrðir að ef slíkar upplýsingar hefðu borist, þá hefði málið verið kynnt honum strax.

Kjarni svara Unnars: ef þetta var ferlið, þá er ferlið vandinn

Unnar Þór svarar því þannig að hann er ekki að biðja um fleiri skýringar á skipuriti. Hann er að benda á að skipuritið sé hluti af vandanum.

Ef eftirlitið átti að virka en stóð samt ekki vörð þegar viðvaranir komu upp, þá er það ekki bara misheppnuð framkvæmd. Þá er þetta kerfi sem getur alltaf sagt, með fullri lögformlegri ró, að enginn hafi vitað neitt. Og þegar enginn veit neitt, þá er enginn dreginn til ábyrgðar.

Þetta er sprengjan í samtalinu. Ekki hver sagði hvað á Facebook, heldur að varnarlínan „ég vissi ekki“ verður að sjálfvirkum neyðarútgangi úr ábyrgð.

Manneskjan á bak við embættið

Það er eitt að tala um lög, skiptingu valds og ferla. Það er annað að horfast í augu við það sem gerðist í raun og veru.

Þarna kemur spurning sem er bæði einföld og óþægileg, og hún snýr ekki bara að einum manni, heldur að því hvernig vald virkar á Íslandi þegar allt fer úrskeiðis:

Finnur enginn í toppnum til ábyrgðar, jafnvel þegar hann telur sig hafa gert margt gott. Er hægt að standa í sviðsljósi og tala um umbætur, en samt líta fram hjá því að börn fóru í gegnum kerfi sem brást þeim. Er eitthvað í þessum svörum sem segir: Ég brást líka. Ég hefði átt að vita. Ég hefði átt að spyrja meira. Ég hefði átt að tryggja að viðvaranir færu alla leið.

Og svo er stærri spurning sem situr eftir í samfélaginu, hvort sem menn vilja tala um hana eða ekki: þegar kerfi bregst börnum, geta afleiðingarnar orðið lífshættulegar. Það er ekki abstrakt. Það eru raunveruleg líf, raunveruleg fjölskyldusorg, og raunveruleg skömm sem fólk ber á herðunum í mörg ár.

Af hverju þetta skiptir máli

Þegar samfélagið horfir á Bakkakot er það ekki bara að horfa á fortíð. Það er að horfa á hvort kerfi sem á að vernda börn sé hannað til að finna vandann, eða hannað til að missa hann.

Og ef svar yfirstjórnar er að hún hafi ekki vitað, og hún hafi ekki getað vitað nema í gegnum rétta kvörtunarleið, þá er eðlilegt að fólk spyrji: Hvað gerist þegar barn getur ekki kvartað. Þegar aðstandendur þora ekki. Þegar kerfið er sjálft orðið veggur.